Drevené chrámy


photo PIPA

News
(Liptov región)...
by Pogranicze SK
Published: August 20, 2011
Izpis    Email




Svätý Kríž

   We wnętrzu znajduje się godny podziwu drewniany ołtarz barokowy z roku 1693 z obrazem Przemiana Chrystusa. Unikalna jest także kazalnica stojąca na fundamencie zrębowym, jak gdyby podparta z przodu aniołem barokowym. Ołtarz i kazalnicę wyrzeźbił J. Lerch z Keżmarku.
   Dwupiętrowe chórowe empory zdobią malowidła biblijne, które razem z wielkim żyrandolem ze szkła weneckiego tworzą urocze wnętrze kościoła. Harmoniczną całość z kościołem tworzy samodzielnie stojąca drewniana wieża służąca jako dzwonnica, która została dobudowana później.



Vlkolinec
   Wilkoliniecki kościół to jedyna murowana stara budowla we wsi. Tylko dzwonnicę ma drewnianą. Owa dzwonnica jest - obok domów - najbardziej charakterystycznym obiektem we wsi. W centrum znajduje się plac, na którym odbywają się przeróżne imprezy.
    Vlkolinec leży na wysokości 718 m n.p.m. na przedgórzu Wielkiej Fatry, nad doliną Revucy. Na północy nad wsią góruje masywna góra Sidorovo (1099). Dziś wieś jest dzielnicą Ružomberoku (formalnie podlega władzom miasta), miasta w zachodniej części Liptowa, słowackiej krainy znanej u nas dzięki serialowi Janosik.
   To stara wieś. W pierwszej pisemnej wzmiance z 1376 Vlkolinec jest traktowany jako... ulica miasta Ružomberok, choć od ówczesnego i współczesnego miasta dzieli go ładnych parę kilometrów. We wsi mieszkali drwale i węglarze, produkujący węgiel drzewny. W informacji z 1625 roku stoi, że Vlkolinec składa się z 9 domów, a z roku 1828 - 51 chałup. Przed wojną była to duża wieś. Podczas Powstania Słowackiego w 1944 walcząca z partyzantami dywizja SS spaliła 13 domostw.
    Ale - jak wspomnieliśmy - ocalało 45 starych domów, zwłaszcza przy głównej ulicy wsi. Dlatego w 1977 Vlkolinec został rezerwatem historycznym. To jedyna tak doskonale zachowana stara wieś na Słowacji. Przed miejscowością ustawiono współczesne, stylizowane na ludowe rzeźby. Komponują się one z historyczną zabudową, czego nie można powiedzieć o kilkunastu powojennych, murowanych domach, pasujących do zabytkowej całości jak przysłowiowa pięść do nosa.
   Vlkolinec to nie skansen. W miejscowości mieszkają ludzie. Ale część turystów o tym zapomina. Dlatego na prawie każdym domu wisi tabliczka, by nie wchodzić do środka. Jednak mieszkańców jest coraz mniej. Starsi powoli wymierają, a młodsi wyprowadzają się do większych i znacznie wygodniejszych domów w innych miejscowościach, głównie Rużomberoku. A stare chaty w Vlkolincu zamieniają na gospodarstwa agroturystyczne. Tym sposobem za kilkanaście lat wieś de facto będzie skansenem...
Ale żywym; turystów tu nie brakuje przez cały rok.





Skansen architektury ludowej i średniowiecznych pamiątek budowlanych regionu dawnego Liptowa
Pribylina
   W kasztelu atrakcją jest ekspozycja wnętrz ilustrująca żywot wyższych warstw liptowskiego ziemiaństwa. Zwiedzający mogą obejrzeć ekspozycje mieszkania i sposobu życia różnych klas społeczeństwa Liptowa na przełomie XIX i XX. Domy bezrolnego, średniego i bogatego rolnika,  sołtysa, wygląd wiejskiej szkoły itd. Oferta muzeum jest wzbogacona w lecie różnymi imprezami. Są to przedstawienia folklorystyczne, rekonstrukcje ludowych zwyczajów i obrzędów. Wtedy też ludowi artyści pracują bezpośrednio w muzeum. Zainteresowany może zapoznać się ze sposobami wyrobu przedmiotów i kupić oryginalny wytwór bezpośrednio od nich. Muzeum prezentuje również chów zwierząt domowych, co zajmie na pewno miłośników natury. Wystawy wnętrz oraz sposobu życia są udostępnione bez przewodnika. Na każdym obiekcie jest umieszczony tekst objaśniający w językach słowackim, angielskim, niemieckim i polskim.
   Muzeum wioski liptowskiej wyraziście odróżnia się od innych muzeum w przyrodzie przede wszystkim formą zabudowy oraz składem obiektów.
   W górnej części areału muzeum znajduje się statyczna ekspozycja historycznej Poważskiej kolei leśnej.

2. DOM KOMORNIKA - LIPTOVSKÁ SIELNICA,
- przedstawia mieszkanie najbiedniejszej warstwy wsi w trzydziestych latach XX wieku. Był przebudowany z gminnego spichlerza. Wtedy przystawiono sień, w której był też skład. W izbie koncentrowało się całe dzienne i nocne życie rodziny. Skromne wnętrze zajmowała trójosobowa rodzina katolickiego wyznania. Żywiciel rodziny Jan Majdiak był wiejskim pasterzem, pasał bydło i owce. W zimie dorabiał koszykarstwem. Rodzina nie miała własnej ziemi. Wynajmowała kawałek pola od bogatych chłopów za odrobek przy pracach rolnych.

3. SYPANIEC - LUDROVÁ.
   Spichlerz był postawiony około 1880 roku, w ogrodzie poza domem mieszkalnym. Służył w gospodarstwie do składowania.

4. SYPANIEC - Niżny MALATÍNY.
   Spichlerz z około 1830 roku, jako część gospodarstwa. Stał przy wiejskiej drodze naprzeciw mieszkalnego domu.

6. DOM ŚREDNIEGO ROLNIKA I RZEMIEŚLNIKA - LIPTOVSKÁ SIELNICA.
   Należał do rzemieślniczej postępowej rodziny kołodzieja Jana Lovicha. Sielnica była w przeszłości znaczącą miejscowością środkowego Liptowa z  przywilejami miasteczka, miała własne sądy, uwolnienie od cła, prawo polowania i pobierania drewna. Żyło w niej wielu znanych ludzi, których praca wyraźnie wpłynęła na kulturę całego narodu słowackiego. Byli to: Szturowski poeta Samuel Bohdan Hrobon, zbieracz przysłów i porzekadeł Adolf Peter Zaturecky, patriotyczny drukarz i wydawca Karol Salva. Dom składa się z sieni, izby, kuchni z otwartym paleniskiem do gotowania strawy i dwóch komór. W jednej komorze jest skład, druga komora służyła za sypialnię niezamężnej córki. Wnętrze izby jest dość bogate, odpowiednie dla rzemieślniczej warstwy z początku XX wieku, żyjącej w miasteczkach Liptowa. Wystrój izby zachował się oryginalny - łóżka, stół, szafy. Obrazy nad łóżkami przedstawiają dawnych mieszkańców domu. Obok domu znajduje się kołodziejski warsztat.

7. KUŹNIA - LIPTOVSKÁ KOKAVA,
- kowala Michala Bellusa z Kokavy na górnym Liptowie obok Pribyliny. Wewnątrz jest część pierwotnego wyposażenia: miechy, kowadło i wybór narzędzi. Michal Ballus sam wykonywał kowalskie wyroby, przede wszystkim narzędzia rolnicze. Także współpracował z kołodziejem, okuwał wozy, sanie, gnatki-sanki, różnego rodzaju koła. Wyrabiał i naprawiał kłódki i zamki, okucia okienne i drzwiowe, wykonywał kraty i okiennice. Główną jego pracą było podkuwanie wołów i koni. Był znanym uzdrawiaczem zwierząt. Umarł w 1989 roku. Obok jego kuźni stało specjalne urządzenie do ujarzmiania wołów podczas podkuwania, tzw. jarom.

8. DOM BEZROLNEGO ROBOTNIKA - ČERNOVÁ
- postawił Matus Backor w roku 1836 w dolno-liptowskiej wsi Cernova. Datowany na tragarzu w izbie: „MATUS BAC. IHS 1836 ME : AU”. W wiejskiej kronice nazywali Backorovcov „Hlasny” i „Debnar”, tj. dobosz i bednarz, co wskazuje na ich źródła utrzymania. Nie mieli ziemi. Po śmierci ojca w roku 1861 synowie Jozef i Ondrej wynajęli dom Żydowi Herelovi na karczmę. Wrócili w 1880 już z rodzinami. Mieszkali zmieniając się co roku w izbie lub komorze, a sień mieli wspólną. Prawdopodobnie w 1890 roku pierwotny trójpomieszczeniowy dom podzielili na dwa mieszkania. Z  wielkiej izby zrobili mniejszą i sień, a drugie mieszkanie powstało z sieni i komory. Ciągłe kłótnie zmusiły młodszego brata do wydzierżawienia swojej części na sklep i karczmę. Sam wynajął na mieszkanie dom we wsi. W pierwszej części dwojaka pokazane jest mieszkanie Jozefa Backora, bezrolnego robotnika pobliskiej, tekstylnej fabryki Mautnera w Rużemberku - Rybarpolu. Józef czasami dorabiał u gazdów przy pilnych pracach rolnych, za co otrzymywał zapłatę w naturaliach-ziemniakach i zbożu. Sień pełniła funkcję kuchni. Na otwartym palenisku przyrządzali posiłki dla rodziny, w piecu piekli chleb. W izbie zamykał się cały żywot rodzinny, liczna rodzina także w niej spała. W drugiej części dwojaka jest ekspozycja wiejskiej karczmy i sklepu. W 1929 roku w Cernovej rozpoczął wyszynk Stefan Sulik-Kucera. Mimo, że w tym czasie miało już dwóch ludzi pozwolenie na handel winem i piwem w butelkach, kupcowi Sulikowi się darzyło. W jego małym sklepiku mogli miejscowi kupić niezbędne artykuły spożywcze i wyroby przemysłowe, większe zakupy czynili w Rużemberku. W karczmie sprzedawał też różnie napoje na wynos. Umarł nagłą śmiercią w wieku 33 lat. Interes po nim prowadziła żona Emilia aż do 1949 roku.

9. DOM ŚREDNIEGO ROLNIKA I RZEMIEŚLNIKA - LIPTOVSKÁ SIELNICA.
   Drewniany rolniczy dom należał do Jana Trunkvaltera, który był średnim rolnikiem i dorabiał rzemiosłem. Żył z liczną rodziną, miał jedenaścioro dzieci. W izbie jest zobrazowana sytuacja przy narodzeniu dziecka. Są to przedmioty związane z tym wielkim rodzinnym wydarzeniem. Prześcieradło położnicy, oddzielające jej pościel od reszty pomieszczenia, miało funkcje praktyczną i higieniczną, ale też magiczną. Interier ukazuje mieszkanie i miejsce do spania wielodzietnej rodziny. W jednej z dwóch komór jest warsztat szewski tzw. sustra.

10. DOM DROBNEGO ROLNIKA - LIKAVKA.
   Z dolno-liptowskiej dziedziny pochodzi ten dom z typowymi cechami ludowej architektury, a więc proporcji strzechy, budowy ścian, ozdób szczytowych, jakie były budowane w końcu XIX wieku. Był postawiony około 1890 roku przez owczarza - valacha. Podczas sezonu pasterskiego pracował i mieszkał na szałasie. O małe gospodarstwo starała się jego żona z dziećmi. W izbie pokazane są sposoby domowej obróbki owczej wełny i wykonywania części sukiennej odzieży. W komorze znajdują się owczarskie i bacowskie przybory oraz części ubrań.

11. DOM DROBNEGO ROLNIKA - LIKAVKA.
   Mieszkańcy tego domu przynależeli do warstwy małorolnych, pracowali w polu i chowali zwierzęta domowe. Właściciel domu zajmował się przeróbką owczych skór. Szył z nich serdaki i kożuszki dla mieszkańców wioski i najbliższej okolicy. Tę pracę wykonywał częściowo w gospodarczej części zagrody lub w komorze. Dom postawili końcem XII wieku. W izbie pokazana jest obróbka lnu i konopi na płótno, z którego szyte były robocze i świąteczne ubrania ludowe. Na krosnach tkano szmaciane chodniki.

12. DWÓR.
   Pariżowce były najstarszą zachowaną siedzibą ziemiańską w Liptowie. Wieś została zatopiona zaporą Liptowska Mara. Od połowy XIV wieku osadziła się w niej szlachecka rodzina Parisa, jego braci i dziedziców. W urzędowych dokumentach łacińskich z XV i XVI stulecia zwykle występują pod węgierskim przydomkiem „de Parishaza“, rzadziej nosiły słowacką nazwę Pariżowce.


13. DOM SOŁTYSA - LIPTOVSKÝ TRNOVEC.
   Zagroda charakterystyczna dla osady Trnovec składa się z mieszkania, podworca i budynków gospodarczych, przykrytych wspólnym dachem, z jednym wjazdem Na oryginalnym tragarzu w izbie ma wyryty napis: „Tento dom vybudoval Paulus Vozarik spolu ze svym synem Georgom Vozarikom roku Pane 1852”. Mieszkanie tworzą sień z dwiema komorami i izba. W jednej komorze jest warsztat krawiecki, w którym kobiety szyły dla siebie i na zamówienie części świątecznego stroju mieszczańskiego. Jest to ekspozycja mieszkania bogatego gazdy, sprawującego funkcję sołtysa w osadzie. Sam urząd mieścił się w tzw. Miejskim Domu, we wnętrzu sołtysiej izby jest mało widoczny. Oprócz mebli odpowiadających zamożniejszej warstwie rolników, jest tylko kaseta na dokumenty i księgi urzędowe.

14. DZWONNICA - PAVČINA LEHOTA.
- drewniana z roku 1883 ma postawione zrębowo przyziemie, na nim spoczywa ciesielska konstrukcja wieżyczki. Na wieży jest umieszczony dzwon, który darowali do muzeum mieszkańcy zatopionej wsi Sokolce, jako jedyną pamiątkę po swojej osadzie. Był wylany ze starszego, zniszczonego pożarem dzwonu, przez ludwisarza Adalberta Littmana w Banskej Bystrici w roku 1865.

15. DWOREK SZLACHECKI - PALUDZA.
   Drewniany dom bogatej rodziny Lehockych. Ojciec był urzędnikiem powiatowym. Dwór postawiony był w1858 roku jako część gospodarskiej siedziby. Stał na niewielkim pagórku, równolegle do drogi, z przyległym owocowym sadem. Ma kryty ganek na podwyższonej podmurówce, z którego wchodzi się do sieni. W domu jest kuchnia z przyległą komorą, sypialnia, izba gościnna i pokój dla dzieci. W dziecinnym pokoju wystawione są meble dziecinne, ubrania i zabawki. Częścią siedliska są budynki gospodarcze. Sypańce, gumno, stajnia, oraz wiata na powozy. W sypańcach składowano żywność (ziemniaki, zboże). Miały podwójne dachy. Zewnętrzny dach był gontowy a pod nim gliniany. W ten sposób wewnątrz utrzymywano stałą temperaturę. W razie pożaru, wierzchnią strzechę można było zrzucić, aby całość nie spłonęła.

16. SZKOŁA - VALASKÁ DUBOVÁ.
   Wiejska szkoła ze wsi leżącej na pograniczu Orawy i Liptowa. Była postawiona w roku 1755, podług zapisków w kronice wiejskiej. W 1833 roku  przebudowana, była w latach dwudziestych i trzydziestych XX wieku jednoklasówką z mieszkaniem dla nauczyciela. Wstępujemy do sieni, dalej jest klasa z ławkami szkolnymi, katedrą nauczycielską i pomocami szkolnymi. Jedną z dwóch komór zajmuje gabinet nauczyciela. Do jego mieszkania należała też tylna część sieni z paleniskiem do przyrządzania potraw i otworem pieca ogrzewającego klasę. Izba była prywatnym pomieszczeniem nauczyciela i zarazem jego pracownią. Nauczyciel miał znaczącą pozycję w wiejskim społeczeństwie, wpływał na życie zbiorowe i kulturalne swojej wsi. W tylnej części sieni ułożone są pszczelarskie narzędzia i ule. Obok szkoły w sadzie owocowym stoi pasieka z zabytkowymi ulami. Podobnie jak dziś, nauczyciele byli miłośnikami pszczelarstwa.

17. AMFITEATR.
   Miejsce realizacji imprez programowych.

18. WOZOWNIA - MALUŽINÁ.
- z liptowskiej wsi jeszcze początkiem XX wieku służyła fiakrom i furmanom na przenocowanie oraz jako stajnia dla ich koni. Korzystali z niej też rzemieślnicy przyjeżdżający spoza przełęczy Czertowica na targi i jarmarki do Liptowa. Wciągali swoje wozy do środka, wyprzęgali konie i zwyczajnie sami spali na wozach w obawie o bezpieczeństwo swojego towaru. Podróżujący urzędnicy nocowali w przydrożnym gościńcu obok wozowni. Wozownia w Muzeum Wsi Liptowskiej, kopia wozowni z Malużyny, jest obiektem wielofunkcyjnym. Służy jako informacyjne centrum propagujące muzea na wolnym powietrzu.

19. WCZESNOGOTYCKI KOŚCIÓŁ MARII DZIEWICY - LIPTOVSKÁ MARA.
   Jeden z najstarszych i najważniejszych obiektów sakralnych Liptowa. Już przed 1200 rokiem na miejscu starszego cmentarzyska był postawiony jednonawowy kościół romański z prostokątnym prezbiterium, do którego później od zachodu dostawiono wieżę. Cały obszar został otoczony fosą i  wałem z palisadą. Prawdopodobnie w latach 1260-1280 na miejscu romańskiego kościoła postawiono jednonawową wczesnogotycką budowlę, kopiującą wcześniejszy rzut nawy, ale przedłużoną na wschód i na zachód, oraz rozszerzoną o zakrystię od północnej strony. Wnętrze kościoła po raz pierwszy ozdobiono. W XV wieku wybudowana została krótsza nawa południowa. Z początkiem XVI, po przedłużeniu południowej nawy i przerobieniu prezbiterium na większe poligonalne, kościół uzyskał swój ostateczny wygląd. Wybudowano krypty i odnowiono wnętrze. Barokowa wieża (którą pozostawiono nad brzegiem jeziora zaporowego) była wybudowana pośrodku południowej nawy w 1635. Świątynia Marii Dziewicy była centrum życia duchownego i zarządzania kościołem średniowiecznego Liptowa. Najpóźniej od XIII z farą święto-marską związany był urząd liptowskiego dziekana, od XV była Święta Mara tytularną kanonią Marii Dziewicy. Pierwsza pisemna wzmianka o kościele pochodzi z 1288. Przez drugą połowę XVI i cały prawie XVII kościół służył ewangelikom. Od lat trzydziestych XIV aż do 1582 w Świętej Marze odbywały się regularne zgromadzenia liptowskiej szlachty - sejmiki generalne. Tutaj też zasiadał sąd ziemski. Rzymskokatolicki kościół Marii Dziewicy jest cennym świadectwem architektonicznej i artystycznej twórczości między trzynastym a siedemnastym wiekiem. Jego wierną rekonstrukcję, z użyciem oryginalnych detali, transferem fresków, oraz renesansowym i barokowym wyposażeniem z siedemnastego wieku, udostępniony publiczności w Muzeum Wsi Liptowskiej w Pribylinie. Kościół jest żywym obiektem. Odbywają się w nim nabożeństwa, udzielane są śluby. W piwnicach jest sala wystawowa.

20. POWAŻSKA KOLEI LEŚNA.
   Statyczna ekspozycja historycznej Poważskiej kolei leśnej.

Opracowali Weronika i Emil, photo slovakia.travel, (zakapior)



Preglej komentarje (0)
... photo...

photo Veronika

Wędrujemy...

Drevené kostoly UNESCO...


... Expozícia ľudovej architektúry a bývania (Skanzen)
v Humenné...



... Múzeum ukrajinskej kultúry
v Svidník...


... Múzeum ľudovej architektúry
v Bardejovské Kúpele...


... Ľubovnianske múzeum
v Starej Ľubovni...


... wieś na Zamagurzu
v Osturňa...



... góralska wieś
v Ždiar...



... Múzeum liptovskej dediny
v Pribylina...



... rezerwat architektury ludowej
v Vlkolínec



... Múzeum oravskej dediny
v Zuberec-Brestová...



Wiesław Gargała