Drevené chrámy


photo PIPA

News
(Spiš region)... okres Stará Ľubovňa... Múzeum ľudovej architektury...
by Pogranicze SK
Published: April 15, 2012
Izpis    Email

Skanzen Lubovnianski


Matysová cerkiew greckokatolicka
   W skansenie dominuje drewniana świątynia pod wezwaniem św. Michała Archanioła, wzniesiona w 1833 roku, cenny zabytek ludowej architektury sakralnej  wschodniej Słowacji. Jest to trójdzielna zrębowa budowla z poligonalnym prezbiterium i kruchtą, nad którą wznosi się wysoka wieża pokryta gontem. W miejscu pierwotnego ikonostasu z XVIII wieku, który jest obecnie restaurowany, instalowane są ikony z pierwszej połowy XVII. Były one częścią ikonostasu starszego drewnianego kościoła w Matysovej. W części ołtarzowej jest cenny obraz Bogurodzicy datowany na rok 1693. Po lewej boczny ołtarz Przemienienia Pańskiego drugiej połowy XVII. Pochodzenie kolistego przedmiotu, zwisającego ze stropu pośrodku nawy, jest związane z zachowaną do dziś we wsi legendą. W 1979 cerkiew została przeniesiona do skansenu, a w roku 1991 ponownie konsekrowana. Przed wejściem został umieszczony krzyż (kopia z 1912) z rzeźbami symboli męczeństwa. W dniach ważnych świąt kościelnych odprawiane są tu nabożeństwa w języku staro cerkiewno słowiańskim.
Opracował Bohus Zhukiwicz,
photo slovakia.travel, (zakapior)



Dom z Jarabiny
   Właścicielem domu z 1930 roku był Vasil Jasenik z żoną Mariou, z domu Visłocką. Jest to typowy Dom z izbą, sienią i komorą. Komora nie jest usytuowana na osi izby i sieni. Na poziomie pierwszego wieńca belek, wzdłuż frontowej i bocznej ściany aż po wejście do domu, znajduje sięgano z deskowaniem. Zrąb postawiono na wysokiej kamiennej podmurówce. Cały dom jest podpiwniczony. Ten typ architektury ludowej odzwierciedla wpływy polskie. We wnętrzu urządzono ekspozycję poświęconą rzemiosłu druciarskiemu. Jarabina to znana na Spiszu wieś druciarzy. W okolicach Starj Lubovni, prócz Jarabiny, były jeszcze inne wsie druciarskie, Litmanova, Kamienka, Stranany, Velky Lipnik. Już w XIX prawie wszyscy mężczyźni w młodym i średnim wieku chodzili za zarobkiem do Rumunii, Węgier, Jugosławii i na Ruś Podkarpacką. Ekspozycja przedstawia wszelkiego rodzaju wyroby druciarzy spiskich.

Widok na zamek Lubowniański (hrad Ľubovňa)
http://pl.pogranicze.eu/index.php?categoryid=41&p2_articleid=731

Sezonowe budynki polaniarskie z Litmanovej
   Zostały postawione w gospodarstwach sezonowych, oddalonych do 10 km od wsi. Budynki razem z łąką, polami ornymi i lasem tworzyły majdan. Dziedziczyły je dwa pokolenia, ostatnim właścicielem był Vasil Hlinka. Mieszkalny budynek o dwóch pomieszczeniach nazywał się chiska, budynek gospodarczy stana. Służyły one rodzinom do mieszkania w ciągu całego lata, kiedy przenoszono się tu razem z bydłem. Gospodarstwa te zapewniały odpowiednią ilość paszy dla bydła latem i zimą. Podczas sianokosów było tu wesoło. Śpiewy rozlegały się nie tylko w ciągu dnia, ale i późnym wieczorem.


Dom mieszkalny ze wsi Velky Lipnik z 1922 roku
   Jest to symetryczny Dom o typowym układzie izba, sień, komora. Ten typ rozplanowania domu występował powszechnie w słowackich i rusińskich wsiach okolic Starej Lubovni. Dawną izbę wiejską urządzono według tradycyjnych reguł, określających miejsce paleniska, kąta ze stołem, ław itp. Kąt ze stołem, przy ścianach ozdobionych obrazami świętych, nazywał się svatij kut. Proste ludowe meble pełniły wielorakie funkcje. W tym domu wyprawiano trzy wesela i odbyły się cztery pogrzeby, nigdy jednak nie mieszkało w nim niemowlę. Do ostatniej chwili zajmowało go bezdzietne małżeństwo. Gazda prowadził gospodarstwo był także druciarzem i w związku z tym często wędrował po Węgrzech.


Zagroda chłopska z Udola
   Zagrodę tę postawił gazda Mikulas Sroka w latach dwudziestych XX. Składa się na nią Dom mieszkalny, stajnia, stodoła i spichlerz. Dom z  bocznym usytuowaniem komory jest typowy dla regionu karpackiego, nie tylko dla okolic Starej Lubovni. Pomieszczenia to izba, sień i komora. Wnętrze izby jest przystosowane do życia większej rodziny, rodziców i rodziny żonatego syna. W domu jest oryginalny piec, stojący po obu stronach ściany, między izbą a sienią. Jest połączeniem pieca kuchennego i chlebowego, którego czeluść z otwartym paleniskiem i blachą jest w sieni. Wnętrze izby, szczególnie miejsce wokół stołu, obrazuje świętowanie Bożego Narodzenia w kręgu bliskich. Właściciel gospodarstwa miał 9 ha gruntów ornych, we wsi był uważany za bogatego gazdę. Prócz gazdowania zajmował się bednarstwem (wykonywał drewniane naczynia na wodę i mleko, maślankę, szafliki, itp.). Urodziło się tu jedno dziecko w rodzinie wyprawiono trzy wesela.


Dom rodzinny z Udola

   Dom postawili w 1947 roku małżonkowie Murckovie. Budynek z architektonicznego punktu widzenia reprezentuje najpóźniejsze stadium przemian drewnianego domu w tym regionie. Mieszkała tu tylko jedna rodzina. Miała do dyspozycji izbę, sień i komorę. W domu umieszczono ekspozycję szkoły ludowej z okresu międzywojennej Republiki Czechosłowackiej, z mieszkaniem nauczyciela. Na naszym terenie nauczycielem byli przybysze z Czech i różnych kątów Słowacji. Obowiązek szkolny obejmował dzieci od 6 do 12 lat, ale szkoła rzadko, kiedy była pełna uczniów. Dzieci musiały pomagać w domu, przy pracach rolnych i pasieniu bydła. Do szkoły chodziły głównie zimą.


Zagroda z Kamienki
   Właścicielem zagrody z lat 30-tych XX wieku był Anton Kurcin. Jest to typowy Dom jednotraktowy, gdzie część mieszkalna i gospodarcza znajdują się pod jednym dachem, bez komunikacji wewnętrznej. Część mieszkalna składa się z izby i sieni. Część gospodarczą tworzą stajnia, „podsopa” i stodoła. Budowniczymi byli miejscowi cieśle. Właściciel nie miał ziemi. Źródłem utrzymania rodziny z trojgiem dzieci było druciarstwo i hodowla byków. Wnętrze pokazuje najcięższy i najsmutniejszy moment w życiu rodziny, śmierć. Domownicy zatrzymywali zegar, zasłaniali lustro, zmarłemu wkładali do ręki monetę. Kobietę ubierano do trumny w części garderoby z wesela. Strój niewinności miał ochronić duszę przed ogniem czyśćcowym. W zwyczajach związanych ze śmiercią zachowało się wiele elementów pogańskich.


Młyn z Sulina
   Młyn składa się z młynicy i części mieszkalnej dla rodziny młynarza. Młynica to drewniany budynek z sutereną i dwiema kondygnacjami. W suterenie mieszczą się urządzenia przepływowe i mechanizmy napędowe, które zapewniają funkcjonowanie całego młyna. W przyziemiu znajduje się maszyneria – walec i łuszczarka do kasz. Pośrodku pomieszczenia kosz na ziarno, z niego drewnianymi rurami ziarno szło w górę do kosza, skąd spadało na walce. Ulegało kilkakrotnemu przemieleniu a następnie w skrzyniach na poddaszu i na parterze było przesiewane na mąkę i śrutę. Młyn pracował przez cały rok. Podczas żniw robiono krótki przestój dla dokonania niezbędnych drobnych remontów. Młyn służył okolicznym wsiom. Ostatnim właścicielem był Frantisek Pavliak, który w latach 30-tych XX przerobił go z pierwotnego kamiennego młyna na walcowy.


Dom rolnika wójta gminy z Velkej Lesnej
   Jest to Dom góralski z Zamagurza Spiskiego. Postawił go Stefan Censcak w 1909 roku. Pierwotnie budynek miał od frontu wielką bramę (psejozd), która prowadziła na zamknięte podwórze. Dom jest szeroko frontowy, orientowany na południe. Ma symetryczny układ pomieszczeń z izbą po środku. Sień pierwotnie nie była ogrzewana, po II wojnie światowej postawiono piec, co zmieniło ją w kuchnię. Gazda miał 6 hektarów roli, parę koni, dorabiał wożąc bryczką miejscowych na najbliższą stację kolejową do Podolińca. Przez kilka lat był wójtem. W domu żyły dwa pokolenia, cieszyły się z narodzin ośmiorga dzieci, wyprawiły pięć wesel.



opracował Miro
photo (zakapior)



Preglej komentarje (0)
... photo...

photo Veronika

Wędrujemy...

Drevené kostoly UNESCO...


... Expozícia ľudovej architektúry a bývania (Skanzen)
v Humenné...



... Múzeum ukrajinskej kultúry
v Svidník...


... Múzeum ľudovej architektúry
v Bardejovské Kúpele...


... Ľubovnianske múzeum
v Starej Ľubovni...


... wieś na Zamagurzu
v Osturňa...



... góralska wieś
v Ždiar...



... Múzeum liptovskej dediny
v Pribylina...



... rezerwat architektury ludowej
v Vlkolínec



... Múzeum oravskej dediny
v Zuberec-Brestová...