Novinka

News
... w Liptowskiej krainie...
by Pogranicze SK
Published: May 13, 2017
Izpis    Email



   Znaczną część Vii Magny tworzyła cesarsko-królewska droga pocztowa, którą w XVI wybudowano na rozkaz Ferdynanda I, gdyż południowe terytoria monarchii zostały przejęte przez wojska tureckie. Po zakończeniu budowy długość Vii Magny sięgała 1000 km i była jedną z najdłuższych połączeń pocztowych i transportowych. Ponad 500 km szlaku przebiegało po terytorium Słowacji przecinając Liptowski Hradek. Trasa wiodła przez 5 państw: z Austrii przez Słowację, Ukrainę, Węgry aż do Rumunii.
    Ważną postacią na zamku był Bálint Balassi lub Valentín Balaši. Balaši pochodził z węgierskiej szlacheckiej rodziny. W XIII jego przodkowie byli właścicielami kilku miast i powiatów na terytorium Słowacji, z tego rodu pochodził także sam Donc - założyciel zamku. W latach 1554-1600 Balassowie byli także właścicielami zamku w Liptowskim Hradku.
    Valentín urodził się i spędził swoje dzieciństwo na zwoleńskim zamku. Zaś młodość - na zamku w Liptowskim Hradku, gdzie opanował język słowacki i poznał lokalne zwyczaje. Otrzymał staranne wykształcenie - władał aż ośmioma językami. Ukończył Uniwersytet w Niemczech, później dużo podróżował i wiódł burzliwe życie. Walczył w Siedmiogrodzie i w Polsce. Został sławnym pogromcą Turków. Po śmierci ojca wrócił na Węgry, a pod koniec lat 70-ch XVI znów zamieszkał na zamku w Liptowskim Hradku, który sobie bardzo upodobał. Ze swoją rodziną prowadził spory prawne dotyczące prawa własności do nieruchomości. Wraz z bratem Franciszkiem postanowili odbudować zamek, otoczyli go nowym murem. Dokumenty z 1579 świadczą o tym, że na budowę wydano ponad 3000 złotych monet. Po pewnym czasie Valentín znowu wrócił do walki, został ciężko ranny w wyniku czego zmarł jako 40-latek w 1594 w Esztergomie. Został pochowany w rodzinnym grobowcu w Hybiach.
   Valentín Balaši był jednym z pierwszych znaczących przedstawicieli poezji renesansowej na Węgrzech. Pisał w języku węgierskim, tureckim i słowackim. Jest założycielem nowoczesnej liryki węgierskiej i pierwszym autorem węgierskiej poezji erotycznej. Oprócz wierszy napisał jedną komedią po węgiersku. Balaši jest także autorem najstarszego świeckiego wiersza miłosnego w języku słowackim, opublikowanym w Kodeksie J J. Fanchaliho.
   Z okresu panowania Balassów zachowało się najstarsze szczegółowe sprawozdanie na temat funkcjonowania Romów w Liptowie. W 1563 Balassowie pozwolili na osiedlenie się grupy Romów (prawdopodobnie ze Spisu) przy zamku i na produkowanie, na potrzeby zamku i okolicznych wsi, żelaznych narzędzi (motyki, siekiery, widły) i halabard dla strażników.
   W 1600 posiadłość otrzymał Mikuláš Sándorfi. Poślubił młodą damę, Magdalenę Zai, wdowę po poprzednim właścicielu z rodu Balassów - Zygmuncie, którego poślubiła tuż przed jego śmiercią. Z inicjatywy Sandorfiego i jego małżonki w latach 1601-1603 zbudowano przy zamku renesansowy dworek i budynki gospodarcze.
   Do budowy dworu zostały użyte kamienie ze zniszczonych murów. Na piętrze znajdowały się reprezentacyjne komnaty dla właścicieli i gości. Na parterze - magazyn i pomieszczenia dla służby. Mikuláš Sándorfi nie doczekał się zakończenia budowy, zmarł w 1603.
   Magdalena Zai, po śmierci drugiego męża, prawnie zapewniała sobie stanowisko właścicielki posiadłości wychodząc za mąż za kolejnych pretendentów do nieruchomości. Jej czwarty małżonek, Imrich Mérey, wolał ożenić się z wdową niż wypłacić jej zaliczkę na poczet zamku. W sumie Magdalena pięciokrotnie wychodziła za mąż, każdego z małżonków pochowała krócej niż po 4 latach małżeństwa. A wszyscy zmarli z przyczyn naturalnych.
   Początek XVII był bardzo niespokojnym czasem. Prawdopodobnie w tym okresie najbezpieczniejszym miejscem był zamek w Liptowskim Hradku, gdyż w marcu 1622 ukryto tu Koronę Świętego Stefana.
    Zamek wytrzymał wszystkie fale najazdów przeciwko Habsburgom. Odgrywał najważniejszą rolę strategiczną w okresie powstań toczących się w XVII. Generał cesarski wybudował mocną obronę przeciwko rebeliantom Franciszka Rakoczego. Na początku XVIII cesarz Leopold I podarował zamek księciu Lichtensteinowi.
   W 1709 doszło do zaciętej walki w Švihrovej między powstańcami a wojskami cesarskimi, którzy wprawdzie odparli atak, ale zamek został poważnie uszkodzony.
   W 1731 Izba Królewska odkupiła od Emanuela Lichtensteina zamek i przyległe tereny. Od tej pory zamek i dwór podupadł.
   Po niszczącym pożarze w roku 1803, który pochłonął zamek i dwór, odrestaurowano tylko dwór, a zamek od tego czasu pozostaje w ruinie... lecz to nie była jedyna katastrofa. W deszczowe lato 1813 doszło do powodzi.
   W drugiej połowie XIX i na początku XX. W pomieszczeniach dworku mieścił się Sąd Rejonowy i Węgierski Królewski Urząd Leśny. W 1932 niektóre części zamku poddano konserwacji. Od 1960, aż do aksamitnej rewolucji mieściło się tu Liptowskie Muzeum Etnograficzne.
Ruiny zamku wraz z przyległym dworem tworzą dominującą część krajobrazu Liptowskiego Hradku oraz malowniczej części górnego Liptowa.



Preglej komentarje (0)
... photo...